Buiten zwerven – “Sorry, houtsnip”

Binnen blijven is voor mij altijd een moeilijke opgave geweest. En zeker als er een sneeuwlaag ligt. Naar buiten dus, als het zover is. De sneeuw dempt de geluiden, de tintelfrisse buitenlucht zuig ik diep m’n longen in.

Overal zijn diersporen zichtbaar; van de fijne prentjes van een marter op een omgevallen boomstam tot gedooide sneeuw rond muizenholletjes, van een geel vlekje vossenpis tot de wissels van hazen. Ineens wordt er een wereld aan animal traffic zichtbaar en word je fijntjes duidelijk wat je allemaal mist als er geen sneeuw ligt.

Wat een feest dus om door het sneeuwlandschap te dwalen. Te groot bijna, dat feest, want ik wil overal tegelijk zijn. Daarom dwaal ik altijd maar van de ene gebeurtenis naar de andere. Laat de natuur maar kiezen wat ik meemaak.

Ik zwerf door het witte landschap langs de IJssel en stuit op een beverdam. Stijf bevroren. In het ijs achter de dam zijn wakken met een vers ijslaagje te zien. Daar heeft de bever vermoedelijk nog regelmatig zijn kop doorheen gestoken. De vorst heeft een verzameling wilgentakjes in het ijs ingevroren. Door het ijs heen schemert de voorraad wilgentakken van de beverfamilie. Die komt de winter wel door in de burcht en laat zich aan mij in ieder geval niet zien.

Al struinend stoot ik een houtsnip op, die achter een houtwal verdwijnt. Dat zijn nou typisch van die vogels die in de war lijken te raken zodra er sneeuw ligt. Ze lijken dan ineens in elke houtwal te zitten en zijn aanzienlijk minder schuw.

Ik ben nog “sorry houtsnip” aan het mompelen als hij binnen een paar tellen weer keihard terug komt vliegen, op de hielen gezeten door een havik.
Ik kijk recht in de wijdopen ogen van de houtsnip, waarin de strijd tussen stoïcijns berusten in het noodlot of vluchten in doodsangst gestold lijkt te zijn. Daarachter gloeit de doorborend felle blik van de jakkerende havik, die met dodelijke snelheid nadert.

Secondenwerk is het, meer niet. De geluidloze seconden van de strijd op leven en dood.
De snip suist wild over m’n hoofd, ik duik in een schrikreactie weg.
De havik schrikt van mijn beweging en zwenkt met een felle ruk opzij, weg van mij, weg van zijn prooi.
Die ploft dezelfde houtwal weer in. Voor dit keer kan hij afkloppen.

Ik glimlach en maak een lichte buiging naar de houtwal, als ik er met een boog omheen loop.
Heb ik het toch nog goedgemaakt met de houtsnip.

20170123_120219

Geplaatst in Buiten zwerven | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Buiten zwerven – Ode aan Drenthe

Tot voor een jaar kwam ik vrijwel nooit in Drenthe. En áls ik er kwam, kwam ik niet verder dan de lange rechte N-wegen, omzoomd door bietenvelden. Er woonde een lichte verachting jegens dit nietszeggende land in mijn hart. In Drenthe heeft een natuurliefhebber niets te zoeken, dacht ik. Sinds mijn beste vriend echter in Drenthe woont, doorkruis ik er regelmatig de natuur, meestal in het gebied van de Drentsche Aa en in de bossen rond Schoonloo. Hoog tijd voor een Ode aan Drenthe.

De provincie heeft me werkelijk overrompeld. Wat een rust, pracht en veelzijdigheid, in alle jaargetijden. We bewonderen er in de zomer de blauwe schittering van talloze weidebeekjuffers, zoeken ottersporen en ontdekken dassenburchten. We turen op onze knieën in een nat veld naar een roepende kraanvogel, terwijl de schaduw van een rode wouw over ons glijdt. We zien grauwe klauwieren, staan oog in oog met adders, genieten van de zwarte rapunzel en velden vol orchideeën, beluisteren er de geestdriftige zangkoren van blauw aangelopen heikikkers en verbazen ons over de zeldzame veenbesparelmoervlinders.
En dit, vrienden, is nog maar een klein greepje uit talloze grote en kleine belevenissen.

Wat Drenthe behalve de prachtige natuur bovendien bijzonder maakt: er hangt altijd een vleugje Scandinavië. Als ik me niet vergis strijkt er nu en dan zelfs een Arctische zuchtje overheen. Zeker deze week, als een koude noordooster kil over de witte akkers blaast en de dalende zon een roze gloed op verre wolken aan de horizon tovert. Naar die horizon zijn we in Drenthe altijd op weg, als we er uren en kilometers lang rondstruinen, langs oude strubbenbossen en zwijgzame hunebedden, waarin de eeuwen gestold liggen.

Van dit Drenthe ben ik gaan houden.
Vandaar deze ode.
In de hoop dat dít Drenthe nog heel lang zo blijft.

20170105_155607

Geplaatst in Buiten zwerven | Een reactie plaatsen

Buiten zwerven – schemerbos

Een streep winterrood in het westen, laag boven de horizon. De zon gaat onder. Het moment waarop het bos –ademloos- even zwijgt.
Samen met m’n zoon dwaal ik tussen de stille stammen. Langzaam kruipt de schemer omhoog.
Beukenblad ritselt omlaag, door de vorst tot loslaten gedoemd.
Een verre hond blaft, boven de heide roepen de raven.

Zoon ziet de prenten van wilde varkens, die het bospad overstaken. Hun wissel slingert het bos in. Hij wil ze zien.
Op de plek waar ze altijd in de modder rollen, vinden we nog meer sporen. Verse sporen. Prenten, haren aan de ruwe bast van een grove den, keutels. Nog geen uur oud. Ze moeten in de buurt zijn.
Rechts van ons kraakt het plotseling. Twee edelherten breken uit de bosrand, staren ons een ogenblik aan en verdwijnen weer. Opgeslokt in het schemerbos.
Een windvlaag trekt van noord naar zuid door de boomkruinen. Het bos haalt weer adem.

We volgen een smal paadje. Midden op het pad vindt zoon een kleine getordeerde keutel. ‘Van een marter’, vermoedt hij.
Een laat groepje goudhaantjes rommelt nog rond. Ze hoeven niet voor het donker thuis te zijn, schat ik in. Wij wel, volgens het bordje van Natuurmonumenten. We worden geacht terug te keren. Naar de bezeten wereld, die z’n jachtige bestaan rekt met kunstlicht.

Bij de auto scharrelt alleen nog het roodborstje. Zoon haalt uit de auto een hartkek en verkruimelt ‘m, op de bekende plek, volgens het vaste ritueel. Ontroerend verbond tussen een jong mens en een kleine vogel.

In het bos klinkt weer gekraak. In de verte valt een schot.
Het roodborstje pikt z’n kruimels.

?

?

 

 

Geplaatst in Buiten zwerven | Een reactie plaatsen

Buiten zwerven – “Wow pap, ze keek me even aan!”

Zaterdagmiddag zwierf ik samen met m’n dochter door de natuur.
We reisden van de ene ontdekking naar de andere en lieten ons de weg wijzen door kinderlijke verbazing en nieuwsgierigheid.
We bogen ons over de afgebeten veren van een juveniele zwaan en vroegen ons af welke vos een knobbelzwaan durft te verschalken.
We bezochten een oude vossenbouw, om te constateren dat die verzakt en verlaten was en bewonderden het felle rood dat de herfst in het bramenblad had getoverd. We volgden het glibberige beverspoor van de oever naar de schietwilgen, waar verse knaagsporen de spanning opvoerden.
En toen er een haas wegschoot uit zijn leger onder een meidoorn, zijn we met onze hand gaan voelen hoe warm zijn plekje was.

Ineens trok dochter aan m’n arm. “Bukken!”.
Ik gehoorzaamde blindelings.

Tussen brandnetels, bramen en knotwilgen zaten we, de kille najaarswind in ons gezicht. Een paar meter voor ons liepen vier reegeiten. Argeloos knabbelden ze aan allerlei groen, af en toe de omgeving zekerend door de kop omhoog te gooien en om zich heen te kijken.
Een geit was zo dichtbij, dat waar haar lijf zagen ademen. Ze stond op een paar meter afstand en draaide langzaam haar kop onze kant op.

M’n dochter zat muisstil gehurkt naast me. Ik zag hoe haar blik en die van de geit elkaar ontmoetten. Seconden lang keken ze elkaar aan. Een dartel meisje van elf oog in oog met een ree, in een winderige uiterwaard, op een zaterdagmiddag in november.

De geit toonde niet de minste onrust en scharrelde al laveiend weer van ons af. Langzaam richtte dochter zich op, haar ogen vol opwinding en geluk. Ze staarde de ree na en draaide zich toen met een zucht naar mij. “Wow pap, ze keek me even aan!”

Ik glimlachte de onhandige glimlach van puur geluk.

20161119_154458

Geplaatst in Buiten zwerven | Tags: , , | Een reactie plaatsen

Buiten zwerven – boodschap aan het berenvel

Er komt altijd een dag in de herfst, waarop er iets verandert in de natuur. De definitieve afrekening met het laatste restje zomer, waarna alleen de komende winter nog telt.
Vrijdag 2 november is zo’n dag. Het laatste uurtje daglicht breng ik door in de Amerongse Bovenpolder.

De hoge populieren die een paar dagen terug nog hun gouden kruinen in het ijlblauw omhoog staken, zijn kaal, hun toppen gevuld met kramsvogels en koperwieken. In onrustige vlagen duiken ze naar beneden, de meidoornhagen in. Daar doen ze zich tegoed aan een overvloed van bessen.

Met enige regelmaat verschijnt er een rover op het toneel, die woest door het landschap jakkert. Eerst een havik, later een slechtvalk. De hagen en houtwallen braken dan lijsters, die de vlucht recht omhoog kiezen; de toppen van de populieren in. Als ik onder zo’n populier het schouwspel sta te bekijken, vallen de eerste regendruppels. “Daar heb je het al”, mompel ik zachtjes maar dan zie ik dat het geen regen is. Het zijn bruinrode poepjes met pitten, bij honderden uit de boomkruinen omlaag gescheten.
De populier heeft naast een regen van uitwerpselen nog een verrassing in petto. Een bever heeft kennelijk zijn tanden in de boomschors gezet. Een nieuwkomer in deze uiterwaard, die ik nauwlettend ga volgen deze winter.
Onder de eeuwenoude knotwilgen vliegt er een steenuil voor me uit van boom naar boom. Deze icoon van het historische boerenlandschap bestaat hier nog bij de gratie van de oude knotbomen, waaronder een soort intieme schemer hangt. Ik zoek naar braakballen, maar vind ze niet.

In het westen toont de lucht roze strepen in somber grijs. Een grote zilverreiger wiekt er traag doorheen, boven de Rijn blaast de herfst de roep van een eenzame wulp in flarden.
Als ik nog in een berenvel rondliep, zou ik weten dat ik me klaar moest maken voor de winter. De onrustige lijsters, de grijze lucht, de kille, naar noordwest draaiende wind, de jakkerende slechtvalk, de wulp: ze zouden het me vertellen. Maar de boodschap aan het berenvel is me, ondanks m’n jas van 21ste eeuws drielaags Goretex, ook dit keer niet ontgaan.
20161104_160758abp

Geplaatst in Buiten zwerven | Een reactie plaatsen

Boeken en de fijne neiging om weg te wezen…

De KNNV heeft weer een paar mooie boekjes het licht laten zien, die wat mij betreft één gemeenschappelijk trekje vertonen: ze veroorzaken een lichte onrust. De fijne neiging om weg te wezen. De drang om te reizen en dit kleine landje voor een min of meer onbepaalde tijd achter je te laten. Zo vergaat het mij althans. nieuwe uitgaven KNNVIn de serie Wildernis Dichtbij, verscheen ‘Wild Scandinavië’. Een degelijk en goed uitgevoerd boekje, boordevol informatie over de beste plekken om vogels en andere dieren te zien. Iedereen die naar de Noord-Europese landen gaat en maar iets heeft met natuur, zal dit boekje graag meenemen en vooraf ter inspiratie doorlezen. De titel ‘Wild Scandinavië’ vond ik persoonlijk een tikkeltje misleidend. Hoewel alle bekende wildsoorten uit Scandinavië allemaal langskomen, ligt het accent duidelijk op vogels en daar is op zich niets mis mee. Als de titel “Vogels en ander wild van Scandinavië’ was geworden, was de inhoud meer recht gedaan. Parallel aan dit boekje gaf KNNV Uitgeverij een minigids uit, ‘Dieren en planten van Scandinavië’. 150 bijzondere dieren en planten van Noorwegen, Zweden en Finland op een handige vouwkaart. Makkelijk voor onderweg, en zeker voor degenen die niet gewend zijn te werken met veldgidsen, maar toch iets bij de hand willen hebben voor de opvallendste soorten. ‘Vogels kijken in Noordoost-Duitsland’ verscheen eveneens reent in de serie Wildernis Dichtbij. Het is geschreven door Hans Peeters, hoofdredacteur van het lijfblad van Vogelbescherming Nederland. De titel dekt de lading van dit prachtige boekje. Er valt genoeg te ontdekken bij onze oosterburen en Peeters zorgt met gedetailleerde routebeschrijvingen voor voldoende mogelijkheden om daar zelf aan te beginnen. Ook dit boekje is stevig en in een handzaam formaat uitgevoerd. De KNNV had de serie nog meer serie kunnen maken door dit boekje en ‘Wild Scandinavië’ qua lay-out en titel nog meer op elkaar af te stemmen. Maar dat is een detail. De serie Crossbill Guides is voorlopig nog niet uitgeput. Deze inspirerende natuurreisgidsen zijn inmiddels bekend en befaamd. Ze bieden veel informatie over alle planten en dieren uit het betreffende gebied, naast veel informatie over de geologie en het weer. Ik heb vorig jaar met veel plezier gebruik gemaakt van de uitgave over de Spaanse Extremadura, en aankomend jaar is een Crossbill Guide over de Pyreneeën mijn metgezel in het Spaanse gebergte. Maar de KNNV houdt het vuurtje van de reislust brandend; recent verscheen ‘Canary Islands – I‘ in de Crossbill serie. Uitnemende foto’s, de bekende degelijke opbouw, veel informatie over planten en dieren. Genoeg om weer op pad te willen. De Canarische Eilanden zouden niet mijn favoriet zijn, maar met dit boekje kan dat zomaar veranderen en anders wellicht met het volgende deel over deze eilanden, dat ook al op de rol staat. Inspiratie genoeg dus, voor de natuurminnende reislustigen onder ons. Duitsland, Scandinavië of de Canarische Eilanden: voorlopig valt er nog genoeg te reizen en te genieten. Met de bovengenoemde uitgaven gaat dat zeker lukken. Voor meer informatie over de prijs en de uitvoering, klik hier.

Geplaatst in Recensies | Tags: , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Heruitgave ‘De slechtvalk’ van John A. Baker: een feest van een boek!

Vandaag kwam een heruitgave binnen van ‘De slechtvalk’ van J.A. Baker, uitgegeven door uitgeverij Atlas Contact. Het is heerlijk daar een recensie over te schrijven.

‘De slechtvalk’ is namelijk een waar feest. Of, zoals Robert Macfarlane in het voorwoord zegt: “Een meesterlijke proeve van twintigste-eeuwse literaire non-fictie.” Elke literaire fijnproever en liefhebber van de natuur zal genieten van dit boek.

Sterk geschreven
Het boek is sterk geschreven, in bijna barokke stijl, vol metaforen, vergelijkingen en symboliek. Voor wie van een meer minimalistische en ‘uitgeklede’ stijl houdt, is het soms misschien zelfs teveel van het goede, voor mij is elke bladzijde een rijkdom van literaire verrassingen. Taal die, om Robert MacFarlane weer eens te citeren, “even instinctief, even snel en even licht is als de vogel waaraan die taal gewijd is.”

Veel informatie
Het boek biedt een schat aan informatie over de slechtvalk. Baker maakte van alle waarnemingen en vondsten (van prooien bijvoorbeeld) aantekeningen, die hij verwerkte in dit boek. Ongetwijfeld inspireerde hij daar mensen als Rob Bijlsma (auteur van ‘Mijn roofvogels’) mee. Doordat de informatie is ingebed in zijn verhaal en ervaringen, krijg je de informatie ongemerkt en op een natuurlijke manier mee als lezer.

Psychologische laag
Het boek heeft een psychologische laag, die je nieuwsgierig maakt naar de schrijver. Zijn gevoelvolle beschrijvingen van wat hij zag en ervoer, zijn verwijzingen, subtiel soms, naar de ‘grote boze wereld’. Daardoor lees je niet alleen over de slechtvalk en het grillige landschap van de Engelse kust, je blikt in zijn ziel. En tegelijk geeft die ziel zich niet helemaal prijs, alsof er nog een hoofdstuk van zijn leven is, wat hij de lezer onthoudt. Een hoofdstuk van verdriet, verlies of pijn wellicht. Was zijn toewijding aan de slechtvalk daar een gevolg van? Baker ging op in zijn slechtvalken en leek daarmee te willen ontsnappen aan zijn leven als mens. “Waar hij (de slechtvalk, BvD) deze winter ook heengaat, ik zal hem volgen. Ik zal de vrees en de opwinding en de verveling van dit jagersleven delen. (…) Mijn heidens hoofd zal gelouterd worden, ondergedompeld in dit winters land.”

Onvoorspelbaar
Genoeg over ‘De slechtvalk’. Ter afsluiting nog eens Macfarlane: “Alles in ‘De slechtvalk’ –het landschap, de verteller, de vogels, de taal- gedraagt zich onvoorspelbaar. Alles wordt onverhoeds vreemd en fraai tot uitdrukking gebracht door de vlucht van de valk en de wijde, valkachtige blik van de verteller. Dit is een boek dat de verbeelding vleugels geeft en haar nog maanden en jaren nadien hoog zal houden.”

Laat deze zinnen u verleiden…

Over een duikvlucht van de slechtvalk in een groep meeuwen: “De valk verhief zich en viel, keer op keer, als een zwart snoeimes tussen witte houtsplinters.”

“De herfst luidt mijn seizoen van de speurtocht naar valken in – en de lente luidt het uit. Daartussen glinstert de winter als de boog van Orion.”

Over de zang van de nachtzwaluw: “Als een lied zou kunnen geuren, zou dit lied de geur hebben van geplette druiven en van amandelen en donker hout.”

“De mist bedekte de dag met warme stoom. Hij rook bitter en metalig, en betastte mijn gezicht met koude, halfvergane vingers.”

Over de slechtvalk in vlucht: “Hij kon de heuvels zien wegzinken in de beschaduwde dalen en de verre bossen er rondom zien oprijzen – en hij zag de steden en dorpen, nog door de zon overstraald, en de brede riviermond uitvloeien in het blauw en vage grijs van de zee.”

“De zon ontstak het beenderachtig witte koraal van de berijpte heggen in een koude en naargeestige gloed.”

Wat beter kon
Een punt van aandacht voor de uitgever is het gebruik van het woordje ‘heel’. In het Engels mag het dan wellicht mooi staan, in het Nederlands geeft het een over-the-top gevoel. Het boek staat er heel vol mee, zogezegd. En dat is heel vervelend. Ik geef een paar voorbeelden:
“Het was een vreemde, betoverde morgen, heel pril en zuiver.”
“Hij was heel nietig zoals hij daar zat.”
“Hij gleed en zweefde heel makkelijk, met kleine, langzame wendingen…”
“Een krombekstrandloper stond wat apart, heel tenger, met iets van een veulen…” “Hij vloog meteen, verder, heel laag blijvend…”
“…bewoog haar vleugels heel snel en soms zelfs heel gejaagd.”
Als de uitgever 90 procent schrapt van de keren dat ‘heel’ voorkomt, gaat er niets verloren, sterker nog: dan wint het boek aan leesbaarheid.

Soms lopen tegenwoordige en verleden tijd op een voor mij onnavolgbare manier door elkaar, zoals op pagina 53. Binnen één alinea wisselt de tegenwoordige tijd naar verleden tijd. Ook een puntje van aandacht voor de uitgever en vertaler, maar niet van invloed op de leesbaarheid.

‘De slechtvalk’ kost € 24,99 en telt 224 bladzijden, die in een goed verzorgde integraalband bijeengehouden worden. Een stijlvolle uitgave in een nieuwe vogelserie, waarin eerder al uitgaven over de rotgans en de gierzwaluw verschenen.

Geplaatst in Recensies | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen